02.04.20

Quest na Urbaniej Górze - w przygotowaniu

Ścieżkami Tokarskiej Kalwarii będzie prowadził nowy quest w ojczyźnie Górali Kliszczaków.

Urbania Góra
 

Czy słyszeliście kiedyś o Kalwarii Tokarskiej? To zespół rzeźb na północnych zboczach Urbaniej Góry, u podnóża której leży wieś Tokarnia, słynny ośrodek kultury Górali Kliszczaków. Górale ci znani są z wielkiej miłości do rzeźby ludowej. Jak wielkiej - przekonacie się w niedalekim czasie, wędrując na szczyt.


Urbania Góra (przez niektórych błędnie utożsamiana z leżącą niedaleko Chobocią Górą) leży w masywie Zębalowej w Beskidzie Wyspowym, a jej szczyt wznosi się na wysokość 674 m.n.p.m. Jest ważnym miejscem dla wszystkich miłośników Beskidu Wyspowego. W ostatnich latach z początkiem czerwca rokrocznie to tam zaczynały się wakacyjne wyprawy grupowe z cyklu "Odkryj Beskid Wyspowy". (zobacz relację prasową)


Józef Wrona - twórca Kalwarii


Wybitny lokalny twórca i wieloletni kościelny w Tokarni, spod którego dłuta wyszła kalwaria, Józef Wrona (zobacz sylwetkę na stronie Szlak Rzemiosła) jest laureatem nagrody Oskara Kolberga w 1993 roku i autorem dzieł wystawianych m.in. w krakowskim muzeum archidiecezjalnym (zobacz relację prasową), ale także w Niemczech, na Słowacji, w Austrii i krajach skandynawskich. Początki Kalwarii sięgają 1982 roku, kiedy artysta ten dla uczczenia swoich przodków umieścił kapliczkę Matki Boskiej w skalnej wnęce na zboczu Urbaniej Góry. Figura Matki Boskiej prędko zaczęła przyciągać wiernych, co stało się impulsem dla stworzenia kolejnych dzieł: kopca na cześć polskich Chłopów z Chrystusem Frasobliwym na szczycie, Piwnicy Biczowania, Anioła Stróża i wielu innych. Z czasem twórca na życzenie proboszcza dołożył do nich czternaście stacji drogi krzyżowej. Kalwaria powstawała przez około trzydzieści lat.

Film z artystą opowiadającym o swojej twórczości możecie zobaczyć tutaj: 


klinik, aby obejrzeć



A oto wywiad przeprowadzony z Józefem Wroną w ramach konkursu dziennikarskiego Skarbów Górali:
 

Józef Wrona - Świątkarz spod Urbaniej Góry


Kiedy zrobił Pan swoją pierwszą rzeźbę? 
To było w 1967 roku. Na jarmarku w Nowym Targu spodobała mi się rzeźbiona głowa jelenia, więc ją kupiłem. Po powrocie do domu pomyślałem, że była dość droga i że w sumie mógłbym sam taką zrobić. Zabrałem się do pracy i nożykiem wystrugałem całkiem podobną. I właśnie to był początek. 

Czy ktoś Pana wspierał Pana talent rzeźbiarski? 
Kiedy pełniłem rolę kościelnego w naszym kościele, jednemu aniołkowi ułamało się skrzydło. Ksiądz proboszcz Jan Mach poprosił mnie o pomoc. Zrobiłem brakującą część, a proboszcz, patrząc na moje dzieło, dał mi dłuta i powiedział, żebym kontynuował, bo idzie mi całkiem dobrze. Od tego czasu zacząłem rzeźbić świątki. Wiele zawdzięczam księdzu Machowi, który podtrzymywał mnie na duchu, zachęcał. Gdyby nie on, to bardzo szybko bym rzeźbienie zarzucił.  
 
Jak powstała Mała Kalwaria?
Chciałem i marzyłem, żeby postawić na ojcowiźnie, ku pamięci przodkom, choć jedną kapliczkę ze swoją rzeźbą. Tym, którzy pracowali i trudzili się na tej ziemi. Wyrzeźbiłem więc figurę Matki Bożej i przy pomocy sąsiadów umieściłem w grocie. Wtedy na Urbanią Górę  zaczęli wychodzić ludzie, modlić się, odprawiać majówki. To dało mi motywację do dalszej pracy. Rzeźbiłem nowe figury, poświęcone Matce Najświętszej, aniołom stróżom, Chrystusowi Frasobliwemu i Męce Pana Jezusa.  
 
Jak wygląda Kalwaria Tokarska?
Pierwsza drewniana rzeźba Matki Bożej Niepokalanie Poczętej została tam umieszczona w 1982 roku. W tym samym roku usypano też kopiec, który poświęcono Tym, co bronią i żywią. Potem powstała Piwnica Biczowania, a w następnym roku – mostek z rzeźbą Anioła Stróża przeprowadzającego dziecko. Jest tam też jezioro z fontanną. Na środku przymocowana jest łódź z rzeźbą Jezusa, który przekazuje klucze świętemu Piotrowi. Widnieje tam napis „Piotrze paś owieczki moje”. Na Urbanią Górę prowadzi 14 stacji drogi krzyżowej. Na samym szczycie znajduje się krzyż z postacią ukrzyżowanego Chrystusa naturalnej wielkości. Kalwaria jest dobrze wkomponowana w otaczającą ją przyrodę. Każdy, kto szuka ciszy i spokoju, znajdzie je właśnie na Urbaniej Górze, która jest doskonałym miejscem na medytację i modlitwę.  
 
Jak i kiedy powstała słynna rzeźba Jezusa na osiołku? 
Rzeźba powstała w 1967 i 1968 roku. Pomysłodawcą był ksiądz Mach, który chciał odtworzyć zapomniany, średniowieczny zwyczaj w Tokarni. Zabrałem się ochoczo do pracy, a kiedy już wyrzeźbiłem osła poprosiłem sąsiada, by wszedł na niego, ponieważ w ten sposób chciałem sprawdzić proporcje dla postaci Jezusa. Ludzie we wsi dziwili się wtedy i rozpowiadali, że osioł osła wyrzeźbił [śmiech]. Była to jedna z pierwszych rzeźb naturalnej wielkości, jakie wykonałem. Następna duża figura to była rzeźba Matki Bożej z wieczernika, dawniej noszona przez dwunastu mężczyzn wokół kościoła w Zielone Świątki. Jednak największą radością była dla mnie możliwość osobistego wręczenia ojcu świętemu Janowi Pawłowi II małej rzeźby Jezusa na osiołku mojego autorstwa. 
 
Jakimi narzędziami posługuje się Pan przy tworzeniu rzeźby? 
Najczęściej są to proste narzędzia, takie jak: noże, koziki, dłuta, siekierka. Do kamienia używam też szlifierki. 
 
W jakim drewnie Pan rzeźbi? 
Do wykonania dużych figur najczęściej używam drewna twardego, dębowego lub sosnowego. Z kolei przy tworzeniu małych figur korzystam z drewna miękkiego, pozbawionego słojów, na przyklad lipy lub topoli. Ostatnie lata rzeźbię też w kamieniu pińczowskim. 
 
Czy pobierał Pan nauki u profesjonalnych rzeźbiarzy? 
Nikt mnie nie uczył, jak mam rzeźbić. Na początku, zanim zabrałem się do pracy nad nową figurą, musiałem dokładnie przestudiować obrazki, które służyły mi za wzór. Początki były dość trudne, ale teraz rzeźby wychodzą mi coraz łatwiej. Kształty już się nie gubią w drzewie.  
 
Wiemy, że brał Pan udział w różnych wystawach. Którą Pan ceni najbardziej? 

Brałem udział w różnych wystawach, krajowych i zagranicznych. Jednak najbardziej cenię sobie to, że moje rzeźby stoją w tutejszym kościele, przydrożnych kapliczkach i na Urbaniej Górze. Wzruszeniem napełnia mnie myśl, że ludzie zatrzymują się przed moimi rzeźbami na chwilę zadumy, krótką modlitwę czy kontemplację. 
 
Rozmawiała Zuzanna Jędrocha